Doğum İzni ve Analık Hakları: 4857 m.74, Süreler, SGK Geçici İş Göremezlik

Doğum izni (analık izni), 4857 sayılı İş Kanunu m.74 + 657 sayılı DMK m.104 + 5510 sayılı SGK Kanunu m.18 kapsamında düzenlenir. Doğum öncesi 8 hafta + doğum sonrası 8 hafta = toplam 16 hafta zorunlu izin. Çoğul gebelik: öncesi +2 hafta. Emzirme izni günde 1.5 saat (m.74/7). SGK geçici iş göremezlik ödeneği günlük brüt kazancın %66'sı. Bu rehberde doğum izni süreleri, ücret, SGK ödenek, emzirme izni, babalık izni, işveren yasakları ve dava süreçleri anlatılmaktadır.

Doğum İzni Nedir?

4857 m.74/1: "Kadın işçilerin doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır."

Temel İlkeler

• Zorunlu — işçi feragat edemez
• Ücretli SGK ödenek alır (m.74/2)
• İşveren çalıştırma yasak (m.74/1)
• İş sözleşmesi askıda

Korunan Hukuki Değer

• Anne sağlığı
• Bebek bakımı + emzirme
• Aile kurumu

Doğum İzni Süresi (4857 m.74)

Standart Doğum

• Doğum öncesi: 8 hafta
• Doğum sonrası: 8 hafta
• Toplam: 16 hafta

Çoğul Gebelik

• Doğum öncesi: 8+2 = 10 hafta
• Doğum sonrası: 8 hafta
• Toplam: 18 hafta

Sağlık Durumu Halinde

Doktor raporu ile doğum öncesi izin doğum sonrasına aktarılabilir:

• 3 hafta öncesine kadar çalışabilir
• Kalan 5 hafta doğum sonrasına eklenir
• Toplam doğum sonrası 13 hafta

Memurlar (657 SK m.104)

Aynı kural — doğum öncesi 8 + doğum sonrası 8 hafta.

Ücret ve SGK Ödeneği

İş Sözleşmesi Askıda

• İşverenin ücret ödeme yükümlülüğü YOK (m.74/2)
• SGK geçici iş göremezlik ödeneği alır

SGK Geçici İş Göremezlik Ödeneği (5510 SK m.18)

Hesaplama:

• Günlük brüt kazanç × %66
• Son 3 ay ortalama brüt
• Doğum öncesi + sonrası her gün

Örnek

Brüt 30.000 TL aylık:

• Günlük brüt = 1.000 TL
• %66 = 660 TL/gün
• 112 gün (16 hafta) × 660 = 73.920 TL toplam SGK ödenek

Başvuru

• SGK'ya doktor raporu + kimlik
• Online e-Devlet üzerinden
• 15 gün içinde ödeme

Memurlar

Ücret tam ödenir (657 SK m.104). SGK ödenek değil mesai ücreti devam.

Emzirme İzni (4857 m.74/7)

Süre

Doğumdan sonra 1 yıl boyunca:

• Günde 1.5 saat emzirme izni
• İşçi ücretli (çalışma süresinden sayılır)
• Bölünebilir (anlaşma ile)

Kullanım

• İş yerinde emzirme
• Eve gidiş + dönüş dahil
• İşverenle anlaşma saat belirleme

Yasak

• Reddedilemez
• Para ile değiştirilemez
• Devirsiz

Ücretsiz Süt İzni (4857 m.74/5)

Şart

Analık izni sonrası kadın işçi talep edebilir:

• 6 ay çocuk bakımı için ücretsiz izin
• Sözleşme askıda
• Kıdem sayılmaz (m.74/5)

Talep

• Yazılı dilekçe
• İşveren reddedemez

Sosyal Güvenlik

• SGK primleri ödenmez (işveren)
• GSS hakkı devam
• İşçi isterse kendi primini öder

Babalık İzni

Memurlar (657 SK m.104/A)

• 10 gün ücretli babalık izni
• Eşin doğumundan itibaren

İşçiler (4857 m.74)

• 5 gün ücretli babalık izni (devlet düzenlemesi)
• Bazı işveren sözleşmeyle artırır
• Doğumdan itibaren kullanım

Pratik

• Doktor raporu veya nüfus kayıt
• İşverene bildirimi + onay

Süt İzni — Eşler Arası Paylaşım

Yasal Durum

Anne emzirme izni kullanma hakkına sahip. Babanın talep hakkı yasal düzenleme yok.

İstisna

• Anne çalışmıyorsa baba süt izni alabilir (özel sözleşme + bazı işveren)
• Anne hayatını kaybetmişse baba talep eder

Doğum Sonrası Kısmi Süreli Çalışma (4857 m.13/4)

Şart

• İşçi talebi
• İlkokul çağına kadar çocuk
• Birinci doğum: 60 gün tam süreli izin sonrası
• İkinci doğum: 120 gün
• Üçüncü ve sonraki: 180 gün

Çalışma Süresi

Haftada en az 30 saat veya gün sayısı azalmış kısmi çalışma.

Avantaj

• Kıdem sayılır
• SGK primli
• Maaş orantılı

İşverenin Yasakları (4857 m.74)

Çalıştırma Yasağı

• Doğum öncesi 8 hafta içinde
• Doğum sonrası 8 hafta içinde
• Doktor raporlu durumlar

Ağır + Tehlikeli İş Yasağı (m.74/4)

Hamilelik + emzirme döneminde ağır işler yapamaz:

• Gece çalışma yasak (sağlık raporu ile mümkün)
• Ağır kaldırma yasak
• Kimyasal madde yasak

İşten Çıkarma Yasağı

• Hamilelik nedeniyle fesih → tazminat + kayba uğratma
• Doğum izni dönüşü çalışmaya alma zorunluluğu (m.74/2)

Doğum İzninde İşten Çıkarılma — Hukuki Sonuçlar

İhlal Halleri

• Hamileliği öğrenince fesih
• Doğum izni dönüşü işe alınmama
• Kısmi süreli talep reddi

Sonuçlar

• Kıdem tazminatı
• İhbar tazminatı
• Eşitsizlik tazminatı (4857 m.5 + m.18)
• Manevi tazminat (TBK 56)

Dava

İş Mahkemesi — arabuluculuk dava şartı.

Detay: İşe İade Davası Rehberi | Kıdem Tazminatı Hesaplama.

SGK Geçici İş Göremezlik Ödeneği — Detaylı

Şartlar

• 120 gün son 1 yılda SGK primli
• Doktor raporu
• Hekim heyeti muayenesi

Ödeme Yöntemi

• Banka hesabı
• PTT
• E-Devlet üzerinden takip

Vergi

• SGK ödeneği gelir vergisinden muaf

Kısmi Çalışma Halinde

• Devam eden çalışma → ödenek kesinti
• Tam izin → tam ödenek

Doğum İzni + Yıllık İzin İlişkisi

Bağımsızlık

• Doğum izni ve yıllık izin AYRI
• Aynı yıl alınabilir
• Birikme: doğum izni yıllık izni etkilemez

Hesaplama

Doğum izni süresi: Kıdem sayılır (yıllık izin hesabında).

Detay: Yıllık Ücretli İzin Rehberi.

Hamilelik + İş Kazası

İş Kazası Halinde

• Sıkı denetim
• İşveren artırılmış özen
• Tazminat ağırlaşır

Detay: İş Kazası Tazminatı Rehberi.

Hamilelik İhlali — Pratik Örnekler

Senaryo 1: Hamile Bayan İşten Çıkarıldı

• Sebep: hamilelik (söz veya yazılı)
• Sonuç: kıdem + ihbar + işe iade + eşitsizlik tazminatı + manevi tazminat
• Ceza: İdari para ceza (4857 m.103)

Senaryo 2: Doğum İzni Sonrası İşe Alınmama

• İşveren "yer yok" iddia
• m.74/2 ihlali
• İşe iade davası + kıdem + ihbar

Senaryo 3: Emzirme İzni Verilmiyor

• Yazılı talep + ret
• İŞKUR ihbarı
• İdari para ceza

Sıkça Sorulan Sorular

Doğum izni kaç hafta?

16 hafta (doğum öncesi 8 + sonrası 8). Çoğul gebelik: 18 hafta.

Doğum izninde maaş alır mıyım?

İşveren ödeme yapmaz (işçi). SGK iş göremezlik ödeneği alır — günlük brüt %66.

Memur doğum izninde maaş alır mı?

Evet — tam maaş (657 SK m.104). İşçi gibi SGK ödenek değil.

Babalık izni kaç gün?

Memur: 10 gün ücretli. İşçi: 5 gün ücretli (yasal). Bazı işveren sözleşmeyle artırır.

Emzirme izni nasıl kullanılır?

Günde 1.5 saat doğumdan sonraki 1 yıl. Ücretli — çalışma süresinden sayılır.

Ücretsiz süt izni nedir?

Analık izni sonrası 6 ay ücretsiz izin (m.74/5). Sözleşme askıda, kıdem sayılmaz.

Hamilelik nedeniyle işten çıkarılabilir miyim?

Hayır — yasak. Eşitsizlik tazminatı + kıdem + ihbar + manevi tazminat + idari ceza işverene.

Kısmi süreli çalışma ne zaman talep edilir?

Doğum izninin bitiminden sonra (60-180 gün arası kullanılır). İlkokul çağına kadar geçerli.

SGK ödeneği için kaç gün prim gerekir?

Son 1 yıl içinde 120 gün SGK primli çalışmış olmalı.

Doğum izni + yıllık izin birleştirilebilir mi?

Hayır — ayrı haklar. Ancak aynı yıl her ikisi alınabilir — yıllık izin etkilenmez.

---

İlgili rehberler:

• Yıllık Ücretli İzin Rehberi
• Kıdem Tazminatı Hesaplama 2026
• İhbar Tazminatı Hesaplama
• İşe İade Davası Rehberi
• İş Kazası Tazminatı Rehberi
• Mobbing Rehberi
• Haklı Fesih Nedenleri
• İş Sözleşmesi Fesih Türleri
• Zorunlu Arabuluculuk Rehberi

Gaziantep'te iş hukuku kapsamında doğum izni hakları, hamilelik ihlali davası, emzirme izni reddi, SGK iş göremezlik ödenek tahsil, kısmi süreli çalışma talebi için Av. M. Furkan Gür ile iletişime geçin. Ücretsiz ön görüşme: 0552 692 90 90.