İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır? SGK Hakları ve Dava Rehberi

İş kazası tazminatı, çalışma sırasında veya işin neden olduğu kaza sonucu yaralanma, sakatlık veya ölüm hâlinde işçiye ya da ailesine sağlanan haklardır. Bu haklar iki katmanlıdır: SGK'nın sağladığı sigorta yardımları (tedavi, geçici/sürekli iş göremezlik geliri) ve işverenin kusuru hâlinde açılan maddi-manevi tazminat davası. Bu rehberde her ikisinin hesaplanma esasları anlatılır.

İş Kazası Nedir?

İş kazası, 5510 sayılı Kanun anlamında; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle veya görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi yahut emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermesi için ayrılan zamanlarda ve işe gidip gelirken meydana gelen ve sigortalıyı bedenen veya ruhen engelli hâle getiren olaydır (5510 m.13). Meslek hastalığı ise ayrı bir sigorta koludur (5510 m.14): işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğranılan geçici/sürekli hastalık ya da engellilik hâlleridir.

İş Kazası Sayılan Hâller (5510 m.13)

İş kazası, sigortalıyı bedenen veya ruhen etkileyen ve şu durumlarda meydana gelen olayları kapsar:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olaylar
• İşverence yürütülen iş nedeniyle, işyeri dışında görevli gönderildiği yerde olanlar
• İşe gidip gelirken işverence sağlanan taşıtta geçirilen kazalar
• Emziren kadın sigortalının, çocuğuna süt verme izni sırasındaki olaylar

Not: Meslek hastalığı, iş kazasından ayrı bir sigorta koludur (5510 m.14); işin niteliğinden kaynaklanan tekrarlı maruziyet sonucu oluşur (örn. taş/silis tozu, gürültü, kimyasallar).

İş Kazası Değerlendirmesinde Dikkat

Olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı; zaman, yer ve işle nedensellik bağı yönünden değerlendirilir. İşçinin kendi kusuru tazminat miktarını (kusur indirimi yoluyla) etkileyebilirse de, kasıt veya ağır kusur bulunmadıkça olayın iş kazası niteliğini tek başına ortadan kaldırmaz.

SGK'dan Alınacak Yardımlar

Gaziantep'te iş kazası sonrasında SGK tarafından verilir:

Tedavi Giderleri

• Hastane Harcı: Tümü SGK tarafından ödenir
• Ilaç: Reçeteli ilaçlar ödenir
• Tıbbi Araç: Tekerlekli sandalye, protez vb.

Geçici İş Göremezlik Ödeneği

İş kazası nedeniyle geçici olarak çalışamayan dönemde SGK ödenek öder (5510 m.18):

• Yatarak tedavide: günlük kazancın yarısı (1/2)
• Ayaktan tedavide: günlük kazancın üçte ikisi (2/3)
• Ödeyici: SGK; ödenek rapor (iş göremezlik) süresince ödenir

Günlük kazanç, kazadan önceki son üç ayın prime esas kazanç ortalamasından bulunur.

Sürekli İş Göremezlik Geliri

İş kazası sonucu meslekte kazanma gücü en az %10 oranında azalan sigortalıya SGK sürekli iş göremezlik geliri bağlar (5510 m.19):

• Sürekli tam iş göremezlikte: sigortalının (5510 m.17'ye göre hesaplanan) aylık kazancının %70'i oranında gelir bağlanır.
• Sürekli kısmî iş göremezlikte: tam iş göremezlik geliri gibi hesaplanan tutarın, iş göremezlik derecesi oranındaki kısmı ödenir.
• Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç ise gelir bağlama oranı %100 uygulanır.

Örnek: aylık kazancı 10.000 TL olan ve %30 sürekli kısmî iş göremezlik tespit edilen işçide tam gelir 10.000 × %70 = 7.000 TL; bunun %30'u = 2.100 TL/ay sürekli iş göremezlik geliri bağlanır (kazanç ve oranlar SGK'ca belirlenir).

Ölüm Hâlinde Hak Sahiplerine Gelir

İş kazası sonucu ölüm hâlinde SGK; cenaze ödeneği verir ve hak sahiplerine (eş, çocuklar, ana ve baba) ölüm geliri bağlar. Hisse oranları ve gelir tutarı 5510 sayılı Kanun ile SGK mevzuatına göre belirlenir; eş yeniden evlenirse ayrıca evlenme ödeneği öngörülmüştür.

İş Kazası Tazminatı Davası Süreci

Aşama 1: SGK'ya Bildirim

İş kazası gerçekleşince:

• Yükümlü: Bildirim yükümlüsü işverendir
• Süre: İşveren, kazayı kolluğa derhal; SGK'ya kazadan sonraki 3 işgünü içinde bildirmek zorundadır (5510 sayılı Kanun m.13)
• Belge: Sağlık kurumundan rapor alınmalı
• Süresinde bildirilmezse, o tarihe kadar ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir

Aşama 2: SGK Muayenesi

SGK doktoru:

• İşçiyi muayene eder
• Kazanın iş ile ilgili olup olmadığını kontrol eder
• Raporunu hazırlar

Aşama 3: SGK Kararı

SGK, iş kazasını onaylarsa:

• Tedavi: Yardımlarını başlatır
• Geçici İş Göremezlik: Ödemeye başlar

SGK, iş kazasını reddederse:

• İtiraz: 30 gün içinde yazılı itiraz yapılabilir
• Dava: Gaziantep İş Mahkemesi'ne açılabilir

Aşama 4: İş Mahkemesinde Dava

İş kazası tazminatı davası, Gaziantep İş Mahkemesi'nde açılır:

Davada Talep Edilen:

• SGK'nin reddini iptal
• Ödemeye mahkûmiyeti
• Tamamen tazminat (SGK yetersiz ise)

Aşama 5: Bilirkişi Raporu

Mahkeme, bilirkişiye başvurur:

• Doktor: Yaralanmanın derecesini belirler
• Mühendis: İş kazasının nedeni ve işverenin sorumluluk oranı
• Muhasebeci: Tazminat tutarı hesaplaması

Aşama 6: Karar

Mahkeme karar verir:

• Tazminat Tutarı: Belirlenen maddi ve manevi tazminat
• Faiz: Tazminata, kural olarak olay (temerrüt) tarihinden itibaren yasal faiz işletilir; faiz oranı kanunla dönemsel olarak değişir (sabit değildir)
• Gecikme: Ödenmezse icra (haciz) yoluyla tahsil

İş kazası davalarının süresi; bilirkişi incelemesi, kusur ve maluliyet tespitine göre dosyadan dosyaya değişir. Güncel ortalama süre için mahkemeden veya avukatınızdan bilgi alınması doğru olur.

İşveren Sorumluluğu

İşverenin temel yükümlülüğü işçiyi gözetme borcudur: işçinin sağlık ve güvenliğini korumak için gerekli tüm önlemleri almak zorundadır (Türk Borçlar Kanunu m.417; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu). Bu borca aykırılık nedeniyle açılacak maddi/manevi tazminat davaları kural olarak 10 yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146).

Arabuluculuk notu: İşçilik alacakları (kıdem, ihbar vb.) için arabuluculuk dava şartı olsa da, iş kazası/meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı DEĞİLDİR (7036 sayılı Kanun m.3/3); bu davalar doğrudan iş mahkemesinde açılır.

Gaziantep'te iş kazasından işveren sorumlu ise:

• Tazminat Fazlası: SGK'nın ödediğinin üzerinde talep edilebilir
• Acı ve Istırap: Manevi tazminat
• Gelir Kaybı: Ömür boyu kazanç kaybı

İşveren Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

İşverenin kusuru varsa, işçi (ölümde destekten yoksun kalan yakınlar) SGK gelirinin karşılamadığı zararı işverenden tazminat olarak isteyebilir. Maddi tazminat kabaca şu mantıkla belirlenir:

1. İşçinin maluliyet derecesine bağlı kazanç kaybı (ölümde destekten yoksun kalma zararı) hesaplanır.
2. İşverenin kusur oranıyla çarpılır (kusur, bilirkişi raporuyla belirlenir).
3. SGK'nın bağladığı gelirin peşin sermaye değeri düşülür (mükerrer ödemeyi önlemek için).

Manevi tazminat ise sabit bir formülle değil; kazanın ağırlığı, maluliyet derecesi, tarafların kusuru ve ekonomik durumu gözetilerek hâkimin takdiriyle belirlenir (TBK m.56). Bu nedenle peşinen "şu kadar TL alınır" denemez; tutar her somut dosyaya göre değişir.

Ayrı kalemler: SGK geliri kusura bakılmaksızın bağlanır; işveren tazminatı ise işverenin kusuru oranında ve SGK'nın karşılamadığı kısım için doğar. İkisi birbirinin yerine geçmez.

Ölüm Hâlinde Hak Sahiplerinin Hakları

İş kazası nedeniyle işçi vefat ederse, SGK hak sahiplerine ölüm geliri bağlar:

• Eş: Mevzuattaki hisse oranına göre aylık gelir
• Çocuklar: Şartları taşıyan her çocuk için gelir
• Ana ve baba: Şartları varsa gelir

Ayrıca işverenin kusuru hâlinde, destekten yoksun kalan yakınlar destekten yoksun kalma tazminatı ve manevi tazminat davası açabilir.

Meslek Hastalıkları

Meslek hastalığı, işin doğası gereği ortaya çıkan hastalıktır:

• Silis Hastalığı: Taş işçileri
• Işitme Kaybı: Gürültülü ortamda çalışanlar
• Bel Hastalıkları: İnşaat işçileri
• Astım: Kimyasal maruziyeti olan işçiler

Hukuki Destek Alın

İş kazası tazminatı, hayatını değiştirebilecek önemli bir konudur. Gaziantep'te iş hukuku avukatı olarak deneyimli Av. M. Furkan Gür ile iletişime geçerek, haklarınızı en iyi şekilde koruyun.

Telefon: 0552 692 90 90

İş kazası tazminatı davası konusunda uzman avukat danışmalığı hayati önemdedir.