Vasi Atanması ve Vesayet Davası: TMK 396-494, Şartlar, Süreç

Vasi atanması, kişisel/mali işlerini yürütemeyen bireylerin (küçük, akıl hastası, yaşlı, alkol/uyuşturucu bağımlısı) hukuki temsilcisi belirleme sürecidir. Türk Medeni Kanunu m.396-494 düzenler. Sulh Hukuk Mahkemesi karar verir, Vesayet Daireleri (kaymakamlıklarda) denetler. Bu rehberde vasi atanmasının şartları, süreç, vasinin yetkileri ve sona ermesi anlatılmaktadır.

Vasi ve Vesayet Nedir?

TMK m.396: "Çocuk üzerindeki velayetin veya ayırt etme gücüne sahip olmayan büyüklerin korunmasını sağlamak amacıyla vesayet altına alınma mümkündür."

Vesayet Türleri

• Çocuk vesayeti — velayet sona erdiğinde
• Akıl hastası vesayeti
• Yaşlılık vesayeti
• Alkol/uyuşturucu bağımlısı vesayeti
• Kötü hayat tarzı vesayeti

Vasi Kimdir?

Vesayet altındakinin hukuki temsilcisi:

• Kişisel + mali işleri yönetir
• Mahkeme + Vesayet Dairesi denetimi altında
• Yıllık hesap verir

Kim Vesayet Altına Alınır? (TMK m.404-408)

1. Küçük Çocuk

Velayet sona ermiş çocuk:

• Ebeveynler ölmüş
• Velayet alınmış (mahkeme kararıyla)
• Akrabalık + sosyal hizmet koordinasyon

2. Akıl Hastası

TMK m.405:

• Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı
• Kendi işlerini göremiyor
• Heyet raporu ile teyit

3. Yaşlılık + Bedensel Yetersizlik

TMK m.406:

• İleri yaş (genelde 70+)
• Bedensel hastalık + bakıma muhtaç
• Mali işleri yürütemiyor

4. Alkol / Uyuşturucu Bağımlısı

TMK m.406:

• Kötü yaşam tarzı
• Mal varlığı/aile tehlikede

5. Bir Yıldan Uzun Süreyle Özgürlüğünü Sınırlandıran Cezası Olanlar

TMK m.407:

• Mahkumiyet süresi 1 yıl+
• Otomatik vesayet (mahkeme kararıyla)

Vasi Atanması Davası — Şartlar

Yetkili Mahkeme

Vesayet altına alınacak kişinin yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi.

Kim Başvurabilir?

• Aile bireyleri (eş, çocuk, ana-baba, kardeş)
• Akrabalar
• Cumhuriyet Savcısı
• Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü
• İlgili kişi kendisi (gönüllü vesayet talep)

Gerekli Belgeler

• Vesayet altına alınacak kişinin kimlik bilgileri
• Akrabalık belgesi (nüfus kayıt)
• Sağlık raporu (akıl hastası için)
• Aile durumu belgesi
• Mal varlığı beyanı
• Tanık beyanları

Vesayet Davası Süreci

1. Dilekçe Sunma

• Sulh Hukuk Mahkemesi'ne yazılı dilekçe
• Vesayetin gerekçesi
• Vasi adayı önerme (varsa)

2. Heyet Raporu (Sağlık)

• Akıl hastası vesayeti için 3 doktor heyeti
• Adli Tıp Kurumu raporu
• Psikiyatri uzmanı muayene
• Süre: 1-3 ay

3. Sosyal İnceleme

• Sosyal hizmet uzmanı rapor
• Aile durumu inceleme
• Çevre + yaşam değerlendirme

4. Tanık Dinleme

• Aile bireyleri
• Komşu, akraba
• Doktor beyanları

5. Vesayet Kararı + Vasi Atanması

• Mahkeme vesayet kararı verir
• Vasi atama kararı
• Tapu, banka, devlet kurumlarına bildirim

Süre

Toplam 6-12 ay ortalama (heyet raporu süresine bağlı).

Vasi Seçimi (TMK m.413-419)

Vasi Olabilen Kişiler

1. Ergin (18 yaş üstü)
2. Ayırt etme gücüne sahip
3. Aile bireyi (öncelikli)
4. Yakın akraba
5. Vesayet altındakine yakın kişi
6. Dışarıdan atanan profesyonel

Vasi Olamayanlar (m.414)

• Kısıtlanmış kişiler
• Vesayet altında olanlar
• İflas etmiş
• Hakkında ceza davası olanlar (bazı suçlar)
• Vesayet altındakine düşman

Aile Vasiliği — Öncelik

TMK m.413: Vasi öncelikle aile içinden atanır:

1. Eş
2. Çocuklar
3. Anne-baba
4. Kardeşler

Vasi Reddi

• Mecbur değil — vasi olmak kabul gerekli
• Yaş, sağlık, mesafe gerekçe
• Mahkeme onayı ile ret

Vasinin Yetkileri ve Görevleri (TMK m.448-454)

Kişisel İşler

• Bakım, eğitim, sağlık
• İkamet belirleme
• Eğitim kurumu seçimi
• Doktor + tedavi

Mali İşler

• Banka hesabı yönetimi
• Gayrimenkul işlemleri (mahkeme onayıyla)
• Sözleşme yapma
• Davalar açma/savunma

Mahkeme + Vesayet Dairesi Denetimi

• Önemli işlemler için izin (TMK m.462)
  • Gayrimenkul satışı
  • Büyük tutar harcama
  • Vakıf kurma
  • Şirket pay devri

Yıllık Hesap (TMK m.477)

Vasi her yıl mahkemeye hesap verir:

• Gelir-gider tablosu
• Mal varlığı değişimi
• Vesayet altındakinin durumu

Sorumluluk

• Görevini ihlal halinde tazminat
• Vesayet altındakine zarar verme
• Mahkemenin denetimine uymama

Vesayet Daireleri (Sulh Hukuk Mahkemesi Bağlı)

Görevleri

• Vasi denetimi
• İzin verme (önemli işlemler)
• Yıllık hesap inceleme
• Vasinin değiştirilmesi
• Vesayet sona erdirme

Kompozisyon

• Sulh Hukuk Hâkimi başkanlığında
• Vesayet memurları
• Sosyal hizmet uzmanı

Vesayet Sona Erme (TMK m.481-484)

Sebepler

• Vesayet altındakinin iyileşmesi (akıl hastası)
• Yaşa ulaşma (çocuk için 18)
• Ölüm
• Vasinin görev kötüye kullanması + değiştirilmesi

Süreç

1. Mahkemeye başvuru
2. Yeni heyet raporu (akıl hastası için)
3. Vesayetin kaldırılması
4. Mal varlığı devir
5. Sicilden silme

Vasi Değişikliği

• Vasi istek veya mahkeme resen
• Görev kötüye kullanma
• Yeni vasi atama

Vesayet vs Velayet — Farklar

| Konu | Velayet | Vesayet | |---|---|---| | Kim? | Ebeveyn → çocuk | Vasi → bağımlı kişi | | Yasal Dayanak | TMK 335+ | TMK 396+ | | Atanma | Doğum + evlilik | Mahkeme kararı | | Yaş Kapsamı | 18 altı çocuk | Her yaş | | Denetim | Mahkeme (boşanma) | Vesayet Dairesi | | Süre | 18 yaşa kadar | Şartlar değişene kadar |

Detay: Velayet Davası Rehberi.

Sıkça Sorulan Sorular

Yaşlı anneme vasi atanması nasıl olur?

Sulh Hukuk Mahkemesi'ne başvuru + sağlık raporu. Bedensel yetersizlik + mali işleri yürütememe ispatı. Süre 6-12 ay.

Akıl hastası akrabama nasıl vasi olabilirim?

Heyet raporu (3 doktor) gerekli. Aile içinden öncelikli atama. Aile mahkemesine dilekçe.

Vasi olmak zorunlu mu?

Hayır — gerekçeyle reddedebilirsiniz. Mahkeme alternatif vasi arar.

Vasi olarak ne kadar süre görev yaparım?

Vesayet sona erene kadar — iyileşme, ölüm, yaşa ulaşma, görev değişikliği.

Vasi ücret alır mı?

Genelde hayır (aile içi). Profesyonel vasi olursa vesayet altındakinin mal varlığından ücret alabilir (mahkeme onayıyla).

Vasi gayrimenkul satabilir mi?

Hayır — Vesayet Dairesi izni zorunlu (TMK m.462). Vesayet altındakinin yararı öncelik.

Yıllık hesap nasıl verilir?

Yazılı tablo + belgeler ile mahkemeye sunulur. Reddedilirse vasi sorumlu.

Vesayet kararına itiraz edebilir miyim?

15 gün içinde Bölge Adliye Mahkemesi'ne istinaf. Vesayet altındaki kişi de itiraz hakkına sahip.

---

İlgili rehberler:

• Velayet Davası Rehberi
• Velayet Değişikliği Davası
• Vasiyetname Türleri Rehberi
• Mirasın Reddi Rehberi
• Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi
• Boşanma Adli Yardım Rehberi
• Dava Nasıl Açılır?

Gaziantep'te aile hukuku kapsamında vasi atanması davası, vesayet süreci, vasi görevleri, vesayet sona erdirme için Av. M. Furkan Gür ile iletişime geçin. Ücretsiz ön görüşme: 0552 692 90 90.